چاپ        ارسال به دوست

گفت‌وگو با ایران‌شناس سوئدی درباره حکیم سنائی؛

آثار سنائی ما را در ساخت بهتر هر دو جهان یاری می‌رساند

بو اوتاس، ايران‌شناس سوئدي گفت: آثار سنائي  و در كل آثار مهم ادبی و حکمی ادبیات و فلسفه به ما کمک می‌کند که وضع خودمان را بهتر درک کنیم. این فکر در فهم شرایط ما در این جهان و آینده ما در آن جهان، تأثير دارد.

به گزارش اداره‌كل روابط عمومي و اطلاع‌رساني سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و به نقل از خبرگزاري فارس، ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی، شاعر ایرانی قرن ششم که از او با نام حکیم سنائی یاد می‌کنند، چهره‌ای تأثیرگذار در عالم شعر و ادب و حکمت ایرانی است که درباره آن سخن‌ها فراوان است. این حکیم، نامی پرآوازه در میان ادیبان و شاعران و البته ایران‌شناسان دارد. سيد عبدالمجيد ميردامادي، رايزن فرهنگي ايران در سوئد، گفت‌وگويی با بو اوتاس، ايران‌شناس سوئدي با موضوع شخصیت حكيم سنائي انجام داده كه متن آن در ادامه می‌آید.

بو اوتاس، ایران‌شناس شهیر سوئدی که کارهای ایران‌شناسانه خود را با سنائی آغاز کرده است، در اين گفت‌وگو به طرح دیدگاه‌های خود در خصوص سنائي، این شاعر ایرانی پرداخت. وی گفت: وقتی می‌خواستم پایان‌نامه دکتری خود را بنویسم، به کتاب «سیرالعباد» سنائی برخورد کردم و به آن علاقمند شدم. علت این علاقه نیز در خصوص مآخذ کتاب «سیرالعباد» بود که دارای اهمیت ویژه‌ای بود.

وي افزود: با «سیرالعباد» شروع کردم و آن موقع اثر انتقادی از این کتاب موجود نبود  و من برای جستجوی بیشتر به استانبول رفتم؛ زیرا در آنجا آثار فراوانی پیدا می‌شد. چهار ماه در استانبول در سال 1965 اقامت کردم و با استادان زیادی گفت‌وگو كردم. از جمله کسانی که دیدار آنها بسیار مفید بود، «دبردیل» بود که در خصوص طرح خود با او گفت‌وگو کردم و گفتم در حال کار بر روی یک اثر انتقادی به آثار سنائی هستم؛ اما او مرا از این کار بازداشت و گفت که خود این تحقیق را انجام داده است؛ ولیکن این اثر تاکنون به چاپ نرسیده است.

بو اوتاس ادامه داد: در استانبول فرصت مناسبی پیش آمد تا من با استاد احمد آتش آشنا شوم. او استاد معروفی در زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه استانبول بود. من در آن ایام با استاد، گفت‌وگوهای فراوانی داشتم و از مصاحبت او بهره‌ها بردم. او نسخه‌های زیادی از آثار سنائی را به من معرفی کرد. البته بسیاری از آثاری که منسوب به سنائی است، از او نیست؛ بلکه به او منسوب کرده‌اند. من با سنائی آغاز کردم و بعدها با سنائی مرتبط بودم؛ ولی رشته مطالعاتی من صرفاً سنائی نبود.

پروفسور بو اوتاس در پاسخ به این سؤال که بعضی می‌گویند سنائی شخصیتی دوگانه یا به عبارتی متلون داشته است، در پاسخ گفت: من این سخن را درک می‌کنم که نوعی تلون در زندگی سنائی بوده است. او از یک طرف شاعر دربار بود که مدح پادشاهان می‌کرد و  از طرفی آثار عمیق و دقیقی  عارفانه در مثنویات و غزلیات خود دارد. آثار سنائی در اوایل عمرش بیشتر این جهانی و در اواخر عمر بیشتر معنوی و آن جهانی بود. وقتی نزد مسعود در غزنه بوده و بعد که به بلخ می‌رود و آنجا مشغول به کار می‌شود، همواره شاعر دربار بوده است؛ اما پس از دوره بلخ وقتی به سرخس نزد محمد بن محمود می‌رود و آنجا مشغول به کار می‌شود، کارهای او بیشتر جنبه معنوی و عرفانی پیدا می‌کند که از جمله کتاب «سیر الی المعاد» از جمله این آثار است که خیلی اهمیت دارد.

وي افزود: کارهای سنائي در این دوره بیشتر جنبه معرفتی، حکمی و فلسفی دارد. او در آواخر عمر دوباره به غزنه برمی‌گردد و به دربار بهرام شاه پسر مسعود سوم وارد می‌شود که در آن روزگار نیز باز شعر می‌گوید ولی این شعر بسیار جنبه‌های معنوی و معرفتی  قوی دارد. او در آن هنگام کتاب «حدیقه الحقیقه» را نوشته که الحق اثر مهمی است. بله این دوگانگی درست است و شمس نیز به درستی بدان اشاره کرده است.

اين ايران‌شناس سوئدي در ادامه در پاسخ به این سؤال که آیا آثار ادبیات غربی مشابه  کتاب «سیرالعباد» سنائی که گویای یک سیر و سفر معنوی و خود یک سیاحتنامه عرفانی است، برگرفته از ادبیات فارسی و چهره‌هايی همچون سنائی است، گفت: پاسخ به این سؤال قدری دشوار است. مبنی بر اینکه آثاری چون «کمدی الهی» دانته را می‌توان برگرفته از سنائی دانست در حالی که دانته بزرگ‌ترین شاعر و ادیب اروپايی است؛ ولی می‌توان گفت ماخذ «کمدی الهی» در شرق است.

وي تأكيد كرد: البته اینکه این مآخذ چگونه به دانته رسیده باید از طریق سیسیل و ایتالیا باشد که اروپايیان آثار شرقی را از مأخذ عربی دریافت کرده‌اند. کتاب «سیرالعباد» سیر عابد از این جهان مادی بدان جهان معنوی است. سیر از این جهان به جنت و وصول به حق است. این موضوع کمتر در ادبیات غرب مطرح شده است. رساله «الغفران» معری نیز از همین مقوله است که در سیر روح بیان شده است و برگرفته از آثار شرقی چون سنائی است؛ ولی نمی‌توان به قاطعیت گفت از آثار فارسی است. شاید از طریق ادب عربی به آنها رسیده باشند. بهرروی فکر می‌کنم این متون ایمانی از راه سیسیل و ایتالیا به شعرا و ادبای مغرب زمین رسیده باشد. البته نه از یک نگاه سیاسی؛ بلکه از یک نگاه تمدنی باید گفت كه ریشه در ایران پیش از اسلام دارد.

بو اوتاس در ادامه درباره تأثیری که سنائی بر صوفیه و عرفای بعد از خود همچون شمس و مولانا دارد، اظهار كرد: آنان بدون شک تحت تأثیر سنائی بوده‌اند؛ ولی این نکته امروز در مطالعات ایرانی گم است و بیشتر بر حوزه عرفان تکیه می‌کنند تا حوزه تصوف. در قرون 6 و7 شمسی، نوعی آمیختگی تصوف و عرفان بود. شاید بیشتر بتوان سنائی را یک عارف دانست تا اینکه او را صوفی بنامیم. او به معنی واقعی صوفی نبود چون پیر و طریقت نداشت؛ اما عطار و مولوی روش صوفیانه داشتند.

وي افزود: به اعتقاد من سنائی صوفی نبود او یک حکیم بود. آثار او بیشتر روح حکمی، دارای ریشه و اندیشه فلسفه ارسطويی را در خود داشت.

بو اوتاس در پايان اين گفت‌وگو درباره اینکه سنائی در دنیای کنونی چه ارتباطی با ما دارد، گفت: تأثیر سنائی در ایران و بین فارسی‌زبانان بسیار است؛ اما در مغرب‌زمین چندان خواندن و فهم شعر سنائی آسان نیست. نیکی براون می‌گوید كه؛ «حدیقه الحقیقه» سنائی یک کتاب بسیار خسته‌کننده است. نمی‌دانم شاید حوصله خواندنش را نداشته است. در هر حال این آثار مهم ادبی و حکمی ادبیات و فلسفه به ما کمک می‌کند که وضع خودمان را بهتر درک کنیم. این فکر در فهم شرایط ما در این جهان و آینده ما در آن جهان تأثیر دارد. انسان با اینها مشغول است و اینگونه آثار به ما کمک می‌کند تا فهم بهتری از هستی داشته باشیم. باید بیشتر خواند، بهتر فهمید و از آنان بهتر آموخت تا جهان امروز را بهتر شناخت.


١٠:٤٨ - 1396/09/12    /    شماره : ٦٩٢٥٥١    /    تعداد نمایش : ٧٢



خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 11760 | بازدید امروز : 675 | کل بازدید : 421577 | بازدیدکنندگان آنلاين : 5 | زمان بازدید : 0.9063 


رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی در استانبول بر اساس موافقتنامه فرهنگی سال 1372 هجری شمسی برابر با 1993 میلادی میان دو کشور از سال 1374 هجری شمسی برابر با 1995 میلادی به معرفی فرهنگ ایران زمین در کشور ترکیه پرداخته و امیدوار است بتواند در توسعه روابط فرهنگی دو کشور نقش مهمی را ایفا کند.


            ترکیه، استانبول

         استانبول ،محله حوبیار، خیابان آنکارا ، جائیل اُغلو پلاک 1

سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران


         İstanbul / Türkiye

         Hobyar Mahallesi, Ankara Cd. No:1, 34112 Cağaloğlu, Fatih,  

  istanbul@icro.ir

  Tel: +90 2125191816 , +90 5326165565